I

Petra zo nevez e Kêr-Iz
Mard eo ken foll ar yaouankiz
Mar klevan-me ar biniou,
Ar vombard hag an telennoù ?

N'eus e Kêr-Iz netra nevez,
An ebatoù-mañ vez bemdez;
N'eus e Kêr-Iz nemet traoù kozh,
Rak ar festoù-mañ vez bemnoz.

Bodennoù drez zo diwanet
E dor an ilizoù prennet,
Ha, war ar baourien o ouelañ,
Ec'h iser ar chas d'o drailhañ.

Da c'hwezek vloaz, an holl verc'hed
N'o deus Doue, met ar pec'hed;
Ha, da ober e gurunenn,
E roont o c'haerañ rozenn.

Ahez, merc'h ar Roue Gralon,
Tan an ifern en he c'halon,
Er penn kentañ eus an diroll,
A drein d'he heul ar gêr da goll.

Sant Gwenole, gant kalonad,
Zo bet meur wech o kaout he zad,
Ha, gant daeloù, an den Doue
En deus lavaret d'ar Roue:

"Gralon, Gralon, laka evezh
En dizurzhioù a ren Ahez:
Rak tremenet vo an amzer
Pa skuilho Doue e gounner !

El lec'h ma oa c'hoarzhadeg kent,
E vo neuze skrignadeg dent,
El lec'h ma oa kanaouennoù
E vo klevet skrijadennoù !"

Hag ar Roue kozh, spouronet,
E verc'h en deveus kelennet:
Met, diskaret dre ar gozhni,
N'eus mui a nerzh da stourm outi.

Ha, skuizh gant rebechoù he zad,
Evit mont diouzh e zaoulagad,
He deus graet, gant drouksperejoù,
Ur palez kaer tost d'ar skluzioù.

Eno, gant hec'h amourouzien,
Emañ fenoz an abadenn,
Eno, en aour har er perlez,
Evel an heol e par Ahez...

II

"Plijadur deoc'h er palez-mañ,
Merc'hed jentil ha paotred skañv,
Plijadur deoc'h ha nozvezh grenn"
Eme ur priñs, en ur antren.

Ar Priñs a zouge dilhad ruz,
E varv a oa hir ha du,
E holl izili a verve
Hag e zaoulagad a zeve.

"Ra viot deuet mat, estrañjour",
Eme Ahez, gant ur beg flour,
"Ya, ra viot deuet ar gwellañ
Mar an'vezit an traoù fallañ."

"Neuze me 'm bo degemer mat",
A respontas an divroad:
"Rak me er fall zo ken desket
Hag an hini 'neus e grouet."

Ha kerkent Ahez d'e bediñ
Da ober un dro zañs ganti,
Hag an holl, a-enep Doue,
Gwashañ ma c'hallent a doue.

Pa oa d'an abadenn-se fin
Dañser Ahez, en ur c'hoarzhin,
Hag en ur sevel e zivskoaz
A lavaras : "N'ouzoc'h netra !"

"Kerc'hit din-me eus a Gêr-Iz
Veseilhou santel an iliz;
Kerc'hit kroaz ar C'hrusifiet
Un osti sakr hag e welfet !"

Ahez a respontas timat:
"Kavet 'vint e iliz va zad;
Rak va zad diot c'hoazh a gred
En tromper-se a Nazared !..."

Tri a redas e berr-amzer
Hag a ziskaras an aoter,
Hag an traoù sakr 'voe douget
Etre o daouarn milliget.

Ar Priñs ruz, raktal m'o gwelas,
A greiz e galon a c'hoarzhas
Hag e lavaras, joa ennañ:
"Plijadur deoc'h er palez-mañ !"

Da gentañ, a daolioù botoù,
E vruzhunas ar veseilhou.
Goude 'flastras ar grusifi
Hag e krañchas war an osti !

Ha warno, gant an holl en noazh,
En ur ganañ : "Mallozh d'ar groaz !"
'Reas, e seizh stumm disheñvel,
Dañsoù ar Seizh Pec'hed Marvel.

Kerkent ar palez a grenas
Hag ar c'hurunoù a strakas,
Hag a-dreuz o selloù nec'het
E skoas tan glas al luc'hed.

"Na c'hwi 'wel", eme ar Priñs Ruz,
"Me laka Doue war e du..."
Hag e lavarent gant glac'har:
"Ahez he deus kavet he far !"

III

Pa oa fin d'ar sakrilejoù,
Mesajer an drouksperejoù
Chomet e-unan er palez
A dostaas da gaout Ahez:

"Va dousig koant, merc'h da C'hralon,
Ha muiañ-karet va c'halon,
Ha n'hallfen-me ket e neb giz
Gwelet alc'houez skluzioù kêr Iz ?

- Va zad a zoug en e gerc'henn
Un alc'houez aour diouzh ur chadenn.
Va zad bremañ a zo kousket
Ha kaout an alc'houez n'hallan ket."

Mes eñ d'he zreid en em strinkas
Ha d'he dornig flour a bokas
Hag he dallas dre e selloù
Karget a dan hag a zaeloù.

IV

Hep gou't ar pezh a dremene
Neuze, ur pennad ac'hane,
En e balez, ar Roue kozh
A oa kousket e-kreiz an noz.

Kambr paour Gralon ne oa enni,
Netra nemet ur grusifi
Deuet a zorn ur mignon ker,
Sant Kaourintin, Eskob Kemper.

Netra nemet un Aviel
Roet c'hoazh gant un den santel
Roet dezhañ gant Gwenole
Evel ur merk a garantez.

Kaer en e gozhni, 'vel un Ael,
E kouske Roue Breizh-Izel,
Hag en-dro d'e dal, e vlev gwenn
A rae, dispak, ur gurunenn.

Neuze, Ahez, ar Briñsez fall
Evel pa vije skoet dall
En e gambr, hep aon rak Doue,
A deu da laerezh an alc'houez.

'N ur vale skañv, war beg he zroad,
E tosta ar verc'h ouzh he zad,
Ha goustadik, deus e gerc'henn,
E tenn, hep c'hoarzhin, ar chadenn.

V

Piv zo 'tont du-hont gant ar ru,
Pignet war un inkane du,
Hag eñ d'an daoulamm war e gein,
Ken na strink an tan diouzh ar vein ?

Hennezh eo mesajer Doue
Degaset en Iz d'ar Roue;
Hennezh eo abostol ar Feiz,
Sant Wenole, karet e Breizh.

Tostaat a ra 'n ur c'haloupat
En e zorn dehou e vazh Abad,
Har ur stol aour war e sae wenn
Hag ur c'helc'h tan en-dro d'e benn.

Setu-eñ 'tal dor ar palez
E-lec'h 'mañ kousket tad Ahez.
Diwar e varc'h, an den santel
A c'halv, en nozh, a vouez uhel:

"Gralon, Gralon, sav hep dale,
Sav evit heuliañ Gwenole,
Sav evit tec'het raok ar mor:
Skluzioù Kêr Iz a zo digor !"

Hag ar Roue kozh, trubuilhet,
Er-maez e wele zo sailhet:
"Din-me, din-me, va marc'h primañ !
Siwazh! Peurgollet ar gêr-mañ !"

Ha gant glac'har, e berr-amzer,
E kerzh da heul e vignon ker,
Ha war o lerc'h, en ur yudal,
E klevont ar mor o ruilhal.

Neuze ar Briñsez dirollet
Hec'h amourous ganti kollet
Dre Gêr-Iz, a-gleiz hag a-zehou,
A rede, dispaket he blev.

Mes pa glev daoulamm ar c'hezeg
A-raok ar mor o tiredek,
Dre al luc'hed, gant nec'hamant,
E an'vez he zad hag ar Sant.

"Va zad, va zad, mar am c'harit,
War ho marc'h skañv va c'hemerit"
Hag hep respont, an tad tener
A zav e verc'h war an talier.

Kerkent ar mor a vuana
Ha Gwenole, en ur grenañ,
A gri : "Gralon, taol an diaoul-se
Diwar dalier da inkane !"

Koulkoude c'hoazh, leun a enkrez,
An tad a zalc'h ar bec'herez;
Mes ar sant a ra sin ar groaz
A zeu hag a sko gant e vazh.

Kerkent mestrez an droukspered
A ruilh er mor bras fuloret,
Hag e klev tost ar Roue kozh
Ur c'hoarzh skiltrus e-kreiz an noz.

Mes, rentet skañvoc'h, hep dale,
E sailh prim da heul Gwenole
Hag e varc'h, gleb e beder c'har,
A lamm eus ar mor d'an douar.

Bremañ aet da Vari Vorgan,
Ahez, ouzh skeud al loar, a gan,
A gan hag, en ur vousc'hoarzhin,
A grib er mor he blev bezhin.

VI

Da sav-heol, ar Sant ha Gralon
A bigne war lein Menez-C'hom,
A zo e dreid e-barzh en traezh,
Hag a sell ouzh Douarnenez.

Ac'hane, Roue Breizh-Izel
War e lerc'h a daolas ur sell;
Mes, e-lec'h Iz, gant he dek dor,
Ne welas mui nemet ar mor.

"Ur gêr am boa eus ar gaerañ,
Ha setu-hi aet da netra !..."
Hag e galon holl a frailhas
Hag e zaoulagad a ouelas.

"Gralon, Gralon", 'me Gwenole,
"Gralon, d'an daoulin ganin-me."
Ha Gralon, dindan e c'hlac'har,
Gouezhas d'an daoulin d'an douar.

Hag eno, dispak e vlev gwenn,
Hag e dal stouet er boultrenn,
E lavare c'hoazh ar Roue:
"Ra vo graet bolontez Doue !"

Pa savas diwar e zaoulin
Dindan tan flamm heol ar mintin
E welas, a-dreuz e zaeloù,
O lugerniñ Maen Ruz ar Gouloù.

War ar maen-se, hon tadoù-kozh
A skuilhe gwad d'un Doue faos
Hag ar Roue, e berr-amzer,
A lavaras d'e vignon ker:

"Du-hont, en eñvor a Gêr-Iz,
Me 'savo d'ar feiz un iliz,
Hag evit testeniñ d'an holl
M'hec'h anvo Iliz Rumengol.

Rak war daol-wenn ruz Tentalez
Ma lakay da ren ar Werc'hez
Ha bep bloaz, en enor d'ar groaz,
E rin ober un pardon bras.

Eno an holl dud aflijet
A gavo d'o foanioù remed
Ha silvidigezh d'o ene,
Dre c'hras Mari, gwir vamm Doue.

Pa vo an doueoù marv
Ha kouezhet meur a goad derv
Un deiz, diouzh ar pevar avel,
E teuio di pobl Breizh-Izel.

Neuze, ma vez soñj eus Gralon,
E vo lavaret a galon:
Bras ar burzhudoù a zo bet
E-barzh an amzer dremenet !"


Le sujet

Dans la ville d'Ys, où règne le roi Gralon, sa fille Ahès mène une vie dissolue dans son palais.

Elle accueille un jour un prince vêtu de rouge, qui la séduit et lui demande de voler les clés de la ville à son père.

Ahès obéit, et le prince maléfique ouvre les écluses de la ville, qui est envahie par la mer.

Saint Gwénolé, ami de Gralon, arrive pour le sauver. Le roi monte sur son cheval; Ahès, dans sa fuite, supplie son père de la prendre avec lui. Le bon roi se laisse faire, mais il va être rattrapé par les flots; alors Saint Gwénolé la fait tomber de cheval, et elle disparaît dans un rire éclatant.

Arrivés au rivage, Gralon et Gwénolé se lamentent en regardant la mer qui a recouvert la ville aux dix portes. Le roi promet de construire, sur le rocher de Rumengol, une église dédiée à la Vierge, où chaque année aura lieu un grand pardon.

Sur le même thème, voir la version du Barzaz Breiz, Livadenn Gêr Is, et deux courts extraits dans le recueil de Narcisse Quellien : Ar Roue Gradlon et Gwerz Kêr Is.


Source

Sur ce thème très ancien de la submersion de la ville d'Ys, cette gwerz a été écrite par le poète morlaisien Olivier Souvestre (Olier Souvestr). Une première version a été publiée par l'éditeur Alexandre Ledan vers 1850 sur feuilles volantes. Des versions légèment différentes, certaines par l'auteur lui-même, ont été publiées au long du XIXème siècle; la chanson était une des plus connues en Bretagne.

La version qui figure ici m'a été transmise aimablement par Erwan Lelièvre; elle a été publiée en 1941 dans le n°19 de la revue SAV par Yeun ar Gow et Iwan an Diberder.

Des informations plus complètes sont disponibles sur La gwerz de la ville d'Yz chantée par Déguignet, et Gwerz Kêr-Iz, la complainte de la ville d'Ys par Bernez Rouz.

La chanson est interprétée notamment par Yann-Fañch Kemener sur le disque Enez Eusa de Didier Squiban.